Buena Vista Social Club: toen Cubaanse legendes de wereld veroverden

Buena Vista Social Club is een van de belangrijkste muzikale projecten in de recente geschiedenis van de Cubaanse muziek. Het was geen conventionele groep en ook geen band die voor commercieel succes werd gecreëerd. Het was een samenkomst van grote, ervaren musici die traditionele stijlen zoals de son cubano, de bolero en de danzón nieuw leven inbliezen en deze naar podia over de hele wereld brachten.

Het ontstaan van Buena Vista Social Club

Het project ontstond in 1996 in Havana en werd geïnitieerd door twee sleutelfiguren: Ry Cooder, een Amerikaanse gitarist en producer, en Juan de Marcos González, musicus en onderzoeker van traditionele Cubaanse muziek. Het oorspronkelijke idee was om een album op te nemen dat de Cubaanse populaire muziek uit de jaren veertig en vijftig opnieuw onder de aandacht zou brengen — een gouden tijdperk dat buiten Cuba deels in de vergetelheid was geraakt.

De naam Buena Vista Social Club is afkomstig van een oude sociale club in Havana die vóór de Cubaanse Revolutie zeer populair was. In deze clubs werd gedanst, muziek gemaakt en kwam de gemeenschap samen. Het project wilde die geest opnieuw oproepen: muziek die nabij, elegant en diep menselijk is.

En wie is Ry Cooder?

Ry Cooder is een Amerikaanse musicus, gitarist en producer, geboren in 1947, en een van ’s werelds grootste kenners van zogeheten rootsmuziek. Blues, folk, country, Tex-Mex, Cubaanse en Afrikaanse muziek — als het authentiek klinkt, wekt het zijn belangstelling. Hij is geen popster en heeft dat ook nooit willen zijn. Hij is eerder het type muzikant dat wordt gebeld wanneer men de dingen echt goed wil doen. Hij is een uitzonderlijk gitarist, beroemd om zijn beheersing van de slidegitaar, en werkte samen met legendes als Muddy Waters, Ali Farka Touré en Johnny Cash. Daarnaast componeerde hij iconische filmmuziek, waaronder Paris, Texas — dat gitaargeluid is onvergetelijk.

Zijn relatie met Buena Vista Social Club? Zoals eerder vermeld was Ry Cooder de initiator en producer van het project. Hij heeft de Cubaanse musici niet “ontdekt” (dat zou een te grote vereenvoudiging zijn), maar hij had wel de intelligentie en het respect om hen samen te brengen, hen op de oude manier op te nemen en hen alle ruimte te geven.

De opname van het eerste album

Het eerste album, Buena Vista Social Club (1997), werd in slechts zes dagen opgenomen in de EGREM-studio’s (Areito) in Havana — een opmerkelijk feit gezien de kwaliteit en de historische betekenis van de plaat. De opname gebeurde op analoge band, niet digitaal. Ry Cooder was op zoek naar een warm en natuurlijk geluid, zonder kunstmatige correcties. Veel nummers werden vrijwel live opgenomen, met alle musici die tegelijkertijd speelden.

Enkele interessante feiten:

• Verschillende musici hadden elkaar decennialang niet gezien voordat ze de studio binnengingen.
• Rubén González had jarenlang geen eigen piano gehad, maar nam op met indrukwekkende souplesse.
• Chan Chan, het bekendste nummer van het album, bestond al jaren en niemand verwachtte dat het een wereldwijde hit zou worden.
• Het oorspronkelijke project zou ook Afrikaanse musici omvatten die niet konden reizen vanwege visumproblemen. Hierdoor werd het album uitsluitend met Cubaanse musici opgenomen, wat uiteindelijk de identiteit ervan bepaalde.
• Na afloop van de opnames verwachtte niemand een internationaal succes. Het album was bedoeld als een eerbetoon, niet als een mondiaal fenomeen.

Belangrijkste deelnemers aan het project

Buena Vista Social Club bracht ware legendes van de Cubaanse muziek samen:

• Compay Segundo: zanger en tres-speler, symbool van de son cubano.
• Ibrahim Ferrer: een diepe, emotionele stem met een levensverhaal dat gekenmerkt wordt door doorzettingsvermogen.
• Rubén González: briljant pianist, een combinatie van Cubaanse traditie en jazz.
• Omara Portuondo: de grande dame van het Cubaanse lied en de enige vrouw in de oorspronkelijke bezetting.
• Eliades Ochoa: gitarist en zanger, vertegenwoordiger van de landelijke Cubaanse muziek.
• Orlando “Cachaíto” López: contrabassist en ritmische basis van de groep.
• Barbarito Torres, Pío Leyva, Puntillita, onder anderen.

De meesten van hen waren ervaren musici met belangrijke carrières in Cuba, maar met weinig internationale bekendheid.

Hoewel het project geen uitgebreide discografie heeft, was de impact enorm:

1. Buena Vista Social Club (1997): het oorspronkelijke album met klassiekers als Chan Chan, Dos gardenias en El cuarto de Tula. Het won een Grammy Award en werd een wereldwijd succes.
2. Onder de naam Buena Vista Social Club presents… namen verschillende musici soloalbums op, waaronder Ibrahim Ferrer, Rubén González en Compay Segundo.
3. Buena Vista Social Club at Carnegie Hall (2008): een liveopname van een historisch concert in New York. Daarnaast was de documentaire Buena Vista Social Club (1999) van Wim Wenders van doorslaggevend belang voor het succes van het project, doordat hij niet alleen de muziek, maar ook het leven en de persoonlijkheden van de artiesten liet zien.

Cultureel belang en nalatenschap

Buena Vista Social Club bereikte iets uitzonderlijks: het gaf de traditionele Cubaanse muziek wereldwijd nieuwe waardering, toonde aan dat oudere musici centraal kunnen staan in succes, en beïnvloedde nieuwe generaties artiesten en luisteraars. Vandaag zijn veel van de oorspronkelijke musici overleden, maar hun nalatenschap leeft voort. Omara Portuondo en Eliades Ochoa zijn de meest prominente nog levende vertegenwoordigers van het oorspronkelijke project.

Het was geen voorbijgaande mode en geen gewoon commercieel product. Het was een unieke ontmoeting van talent, herinnering en authenticiteit — een project dat de wereld eraan herinnerde dat oprechte muziek geen leeftijd kent en geen grenzen.