Buena Vista Social Club: kiedy kubańskie legendy podbiły świat

Buena Vista Social Club to jeden z najważniejszych projektów muzycznych w najnowszej historii muzyki kubańskiej. Nie był to ani konwencjonalny zespół, ani grupa stworzona z myślą o komercyjnym sukcesie. Było to spotkanie wielkich, doświadczonych muzyków, którzy ożywili tradycyjne style, takie jak son cubano, bolero i danzón, i zaprezentowali je publiczności na całym świecie.

Początki Buena Vista Social Club

Projekt narodził się w 1996 roku w Hawanie z inicjatywy dwóch kluczowych postaci: Ry’a Coodera, amerykańskiego gitarzysty i producenta, oraz Juana de Marcosa Gonzáleza, muzyka i badacza tradycyjnej muzyki kubańskiej. Pierwotnym pomysłem było nagranie albumu przywracającego do życia kubańską muzykę popularną z lat 40. i 50. XX wieku — złotą epokę, która poza Kubą została częściowo zapomniana.

Nazwa Buena Vista Social Club pochodzi od dawnego klubu towarzyskiego w Hawanie, bardzo popularnego przed rewolucją kubańską. W takich klubach tańczono, grano muzykę i spotykała się lokalna społeczność. Projekt miał na celu odtworzenie tego ducha: muzyki bliskiej, eleganckiej i głęboko ludzkiej.

Kim jest Ry Cooder?

Ry Cooder to amerykański muzyk, gitarzysta i producent, urodzony w 1947 roku, oraz jeden z największych światowych znawców tzw. muzyki korzeni (roots music). Blues, folk, country, Tex-Mex, muzyka kubańska i afrykańska — jeśli brzmi autentycznie, interesuje go. Nie jest gwiazdą popu i nigdy nie chciał nią być. To raczej ten typ muzyka, do którego dzwonią inni, gdy chcą zrobić coś naprawdę dobrze. Jest wybitnym gitarzystą, słynącym z mistrzowskiego opanowania techniki slide guitar, i współpracował z legendami takimi jak Muddy Waters, Ali Farka Touré czy Johnny Cash. Skomponował także kultowe ścieżki dźwiękowe do filmów, m.in. Paris, Texas — tego gitarowego brzmienia nie da się zapomnieć.

Jego związek z Buena Vista Social Club? Jak już wspomniano, Ry Cooder był inicjatorem i producentem projektu. Nie „odkrył” kubańskich muzyków (byłoby to zbyt dużym uproszczeniem), ale wykazał się inteligencją i szacunkiem, łącząc ich, nagrywając w tradycyjny sposób i oddając im całe centrum uwagi.

Nagranie pierwszego albumu

Pierwszy album, Buena Vista Social Club (1997), został nagrany w studiach EGREM (Areito) w Hawanie w zaledwie sześć dni — co jest zaskakujące, biorąc pod uwagę jakość i historyczne znaczenie płyty. Nagrania realizowano na taśmie analogowej, a nie cyfrowo. Ry Cooder dążył do uzyskania ciepłego, naturalnego brzmienia, bez sztucznych korekt. Wiele utworów nagrano niemal na żywo, z wszystkimi muzykami grającymi jednocześnie.
Kilka ciekawostek:

• Niektórzy muzycy nie widzieli się od dziesięcioleci, zanim weszli do studia.
• Rubén González przez lata nie posiadał własnego fortepianu, a mimo to nagrał partie z niezwykłą swobodą.
• Chan Chan, najbardziej znany utwór z albumu, istniał już od lat i nikt nie spodziewał się, że stanie się światowym hitem.
• Pierwotnie projekt miał obejmować muzyków afrykańskich, którzy nie mogli przyjechać z powodu problemów wizowych. Ta sytuacja sprawiła, że album nagrano wyłącznie z muzykami kubańskimi, co ostatecznie ukształtowało jego tożsamość.
• Po zakończeniu nagrań nikt nie oczekiwał międzynarodowego sukcesu. Album był pomyślany jako hołd, a nie globalny fenomen.

Główni artyści projektu

Buena Vista Social Club zgromadził prawdziwe legendy muzyki kubańskiej:

• Compay Segundo: wokalista i gitarzysta tres, symbol son cubano.
• Ibrahim Ferrer: głęboki, pełen emocji głos, z życiorysem naznaczonym wytrwałością.
• Rubén González: znakomity pianista, łączący tradycję kubańską z jazzem.
• Omara Portuondo: wielka dama kubańskiej piosenki i jedyna kobieta w oryginalnym składzie.
• Eliades Ochoa: gitarzysta i wokalista, reprezentant muzyki wiejskiej Kuby.
• Orlando „Cachaíto” López: kontrabasista i rytmiczny fundament zespołu.
• Barbarito Torres, Pío Leyva, Puntillita i inni.

Większość z nich była doświadczonymi muzykami, którzy mieli już znaczące kariery na Kubie, lecz niewielką rozpoznawalność międzynarodową.

Choć projekt nie ma obszernej dyskografii, jego wpływ był ogromny:

1. Buena Vista Social Club (1997): oryginalny album z klasykami takimi jak Chan Chan, Dos gardenias i El cuarto de Tula. Zdobył nagrodę Grammy i odniósł światowy sukces.
2. Pod szyldem Buena Vista Social Club presents… kilku muzyków nagrało albumy solowe, m.in. Ibrahim Ferrer, Rubén González i Compay Segundo.
3. Buena Vista Social Club at Carnegie Hall (2008): zapis koncertu na żywo z historycznego występu w Nowym Jorku. Ponadto film dokumentalny Wima Wendersa Buena Vista Social Club (1999) odegrał kluczową rolę w sukcesie projektu, ukazując nie tylko muzykę, lecz także życie i osobowość artystów.

Znaczenie kulturowe i dziedzictwo

Buena Vista Social Club dokonał czegoś wyjątkowego: przywrócił tradycyjnej muzyce kubańskiej należne miejsce na światowej scenie, udowodnił, że starsi muzycy mogą być w centrum sukcesu, i zainspirował nowe pokolenia artystów oraz słuchaczy. Dziś wielu oryginalnych muzyków już nie żyje, lecz ich dziedzictwo pozostaje żywe. Omara Portuondo i Eliades Ochoa są najważniejszymi żyjącymi przedstawicielami oryginalnego projektu.

Nie była to chwilowa moda ani kolejny produkt komercyjny. Było to niepowtarzalne spotkanie talentu, pamięci i autentyczności — projekt, który przypomniał światu, że szczera muzyka nie zna wieku ani granic.