Czy wiesz, czym jest hiszpańskie kino „destape”?

Hiszpańskie kino destape było zjawiskiem filmowym, które pojawiło się w latach 70. XX wieku, w ostatnich latach dyktatury generała Franco oraz w początkowym okresie transformacji demokratycznej. W tym czasie Hiszpania doświadczała większej swobody twórczej po dziesięcioleciach represji i cenzury pod rządami Franco

Ten nowy okres pozwolił kinu poruszać tematy, które wcześniej były zakazane lub podlegały surowym ograniczeniom, zwłaszcza te związane z seksualnością i erotyką. Kino destape charakteryzowało się obecnością nagości i scen erotycznych, które stały się jednymi z jego głównych atrakcji. W ten sposób podważało cenzurę seksualną narzuconą w okresie frankizmu i odzwierciedlało zachodzące w kraju zmiany społeczne i kulturowe.

Cechy kina destape

Ten rodzaj kina koncentrował się na seksualności i erotyce, a wiele filmów charakteryzowało się prostymi fabułami, absurdalnymi sytuacjami i ekscentrycznymi postaciami. Jednym z najczęściej występujących gatunków była komedia, choć powstawały również dramaty i erotyczne horrory.

Pomimo kontrowersyjnego charakteru kino destape odniosło ogromny sukces komercyjny. Filmy cieszyły się popularnością wśród widzów i przyciągały do kin liczną publiczność. Ponadto w wielu produkcjach występowali znani aktorzy, a za ich realizację odpowiadały ważne ówczesne wytwórnie filmowe, co świadczy o ich znaczeniu dla hiszpańskiej kultury popularnej.

Zjawisko to spotkało się jednak również z dużą krytyką, szczególnie w odniesieniu do sposobu przedstawiania kobiet. W wielu filmach postacie kobiece ukazywano przede wszystkim jako obiekty pożądania, przyczyniając się do utrwalania określonych stereotypów płciowych.

Najważniejsze filmy kina destape

Do najbardziej znanych filmów z tego okresu należą:

La escopeta nacional (1978) w reżyserii Luisa Garcíi Berlangi opowiada historię katalońskiego przedsiębiorcy produkującego elektroniczne systemy domofonowe, który wraz ze swoją kochanką udaje się do Madrytu na polowanie organizowane w celu nawiązania kontaktów z przedstawicielami hiszpańskich elit. Podczas pobytu w posiadłości markiza de Leguineche spotyka różne postacie i doświadcza serii absurdalnych sytuacji. Film wyróżnia się humorem, przerysowanym zachowaniem bohaterów oraz satyrą na elity gospodarcze i polityczne. Chociaż nie jest to film należący ściśle do nurtu destape, wpisuje się w kontekst filmowy tamtej epoki.

Los Bingueros (1979) w reżyserii Mariana Ozoresa to komedia przedstawiająca popularność gry w bingo w Hiszpanii pod koniec lat 70. Jej bohaterami jest dwóch mężczyzn, którzy z różnych powodów wierzą, że hazard pomoże im rozwiązać problemy finansowe. Po spotkaniu w kolejce do sali bingo postanawiają połączyć siły, aby spróbować wygrać pieniądze. Ich wysiłki kończą się jednak niepowodzeniem, a obaj coraz bardziej pogrążają się w świecie hazardu, uciekając się do różnych sztuczek, by zdobyć pieniądze i kontynuować grę. Film łączy absurdalny humor z krytycznym spojrzeniem na ambicje finansowe i obyczaje społeczne tamtych czasów.

Vampyros Lesbos (1971) w reżyserii Jesúsa Franco to erotyczny horror opowiadający historię kobiety uwikłanej w wydarzenia związane z tajemniczą wampirzycą. Film wyróżnia się psychodeliczną atmosferą, muzyką oraz sposobem przedstawienia zmysłowości i kobiecego pożądania. Chociaż powstał przed osiągnięciem szczytowej popularności przez kino destape, należy do europejskiego kina erotycznego tamtego okresu.

El último tango en Madrid (1975) w reżyserii José Luisa Madrida opowiada historię Dimasa, pracownika fabryki ciastek, który ulega zatruciu i otrzymuje diagnozę lekarską, która odmieni jego życie. Film znany jest ze scen nagości, w których występują między innymi aktorki takie jak Ágata Lys.

El diputado (1978) w reżyserii Eloya de la Iglesii przedstawia historię polityka, który musi zmierzyć się ze swoją homoseksualnością w społeczeństwie naznaczonym uprzedzeniami i nietolerancją. Film porusza tematy, które w ówczesnej Hiszpanii pozostawały tabu, oraz ukazuje trudności, z jakimi osoby homoseksualne mogły się spotykać w warunkach dyskryminacji społecznej.

Znani aktorzy i aktorki

Do najbardziej rozpoznawalnych aktorów występujących w popularnych komediach tamtego okresu należeli Fernando Esteso i Andrés Pajares – duet komediowy, który zagrał w wielu niezwykle popularnych filmach. Ich humorystyczny styl i ekranowa charyzma sprawiły, że stali się dobrze rozpoznawalnymi postaciami hiszpańskiego kina. Inni znani aktorzy to Antonio Ozores, Raúl Sénder, Arévalo i Juanito Navarro.

Wśród aktorek kojarzonych z kinem destape znalazły się Nadiuska, Bárbara Rey, Victoria Abril, Ágata Lys, Jenny Llada i Susana Estrada. Niektóre z nich zdobyły dużą popularność dzięki udziałowi w filmach, które przesuwały granice sposobu przedstawiania seksualności w hiszpańskim kinie.

Krytyka i przedstawianie kobiet

Kino destape spotykało się z krytyką już od momentu swojego powstania. Oprócz dyskusji na temat jego wartości artystycznej i jakości narracji pojawiały się pytania dotyczące sposobu przedstawiania kobiet oraz znaczącej roli kobiecej nagości. W wielu produkcjach seksualność wykorzystywano jako narzędzie przyciągania widzów i zwiększania zysków, a postacie kobiece były słabo rozwinięte.

Z drugiej strony filmy te można również postrzegać jako odzwierciedlenie społeczeństwa, które zaczynało kwestionować ograniczenia moralne narzucone podczas dyktatury. Pojawienie się tematów wcześniej objętych cenzurą oznaczało istotną zmianę w hiszpańskiej kulturze audiowizualnej, choć nie wszystkie produkcje w równym stopniu przyczyniały się do bardziej swobodnego i równościowego przedstawiania seksualności.

Moda w latach 70.

Kolejnym interesującym aspektem tego zjawiska jest jego związek z modą tamtego okresu. W filmach pojawiały się ekstrawaganckie i kolorowe stroje typowe dla trendów lat 70. Kobiety nosiły sukienki w wyraziste wzory, spodnie z rozszerzanymi nogawkami i obszerne fryzury, natomiast mężczyźni wybierali koszule z szerokimi kołnierzykami i dopasowane spodnie.

Trendy te odzwierciedlały zmiany w obyczajach społecznych i sposobach wyrażania siebie w tamtych latach. Moda prezentowana na ekranie pomogła ukształtować wizualny obraz epoki, która do dziś jest pamiętana ze względu na swój charakterystyczny styl.

Schyłek i dziedzictwo kina destape

Wraz z upływem lat 80. kino destape zaczęło tracić popularność. Zmieniające się gusta widzów, rozwój przemysłu filmowego oraz stopniowa normalizacja przedstawiania seksualności sprawiły, że wiele z tych filmów straciło część swojej atrakcyjności komercyjnej.

Pomimo krytyki dotyczącej ich wartości artystycznej, przesadnego humoru i stereotypów płciowych kino destape odcisnęło swoje piętno na hiszpańskiej kulturze popularnej. Dziś filmy te pozwalają badać, jak podczas hiszpańskiej transformacji demokratycznej zmieniały się cenzura, wolność wypowiedzi i sposób przedstawiania seksualności. Ich dziedzictwo nadal budzi kontrowersje, ale stanowią one ważny rozdział w historii hiszpańskiego kina.