Indyjska kuchnia czy hinduska kuchnia: wiesz, która forma jest poprawna?

Kilka dni temu, podczas zabawnej rozmowy z Henrym Days, jednym z naszych najbardziej ciekawych studentów, pojawiło się pytanie, które choć wydaje się proste, powoduje więcej zamieszania, niż mogłoby się wydawać: czy restauracja za rogiem serwuje kuchnię indyjską czy hinduską? To niewinne i bardzo częste pytanie jest idealnym punktem wyjścia, aby przyjrzeć się kilku ciekawostkom językowym, historycznym i kulturowym.

Indie, hinduski czy hindi… to nie to samo!

Żeby dobrze to zrozumieć, przejdźmy krok po kroku:

„Indie” to nazwa kraju, więc jeśli mówimy o jego kuchni, poprawne określenie to „kuchnia indyjska”. Na przykład kurczak tikka masala, curry z ciecierzycy (chana masala), paneer tikka czy biryani to dania kuchni indyjskiej. Tak jak mówimy „kuchnia włoska” czy „japońska”, powinniśmy mówić „kuchnia indyjska”.

„Hinduski” odnosi się do religii: hinduizmu. Hindus to osoba wyznająca tę religię, niezależnie od narodowości. Nie wszyscy mieszkańcy Indii są hinduistami, ponieważ w Indiach żyją również muzułmanie, chrześcijanie, sikhowie, buddyści, dźiniści, zaratusztrianie, żydzi, a nawet osoby niewierzące.

„Hindi” to z kolei nazwa jednego z najczęściej używanych języków w Indiach. Jeśli więc ktoś mówi „znam dobrze angielski i indyjski”, poprawnie powinno być: „znam dobrze angielski i hindi”. Określenie „język indyjski” nie jest całkowicie błędne, jeśli chodzi o ogół ponad 20 oficjalnych języków kraju, ale dla precyzji lepiej używać konkretnej nazwy: hindi, bengalski, tamilski, marathi, telugu itd.

Skąd wzięło się to zamieszanie?

Pomieszanie pojęć „indyjski” i „hinduski” nie jest nowe. W wielu krajach hiszpańskojęzycznych „hinduski” był używany ogólnie w odniesieniu do rzeczy z Indii. Mogło to wynikać z dwóch powodów: po pierwsze, większość mieszkańców Indii rzeczywiście wyznaje hinduizm, a po drugie, słowo „Indianin” było historycznie używane także w odniesieniu do rdzennych ludów obu Ameryk, co powodowało nieporozumienia.

W czasach kolonialnych Europejczycy nie rozróżniali wyraźnie między kulturą a religią Indii. Dlatego w starych tekstach hiszpańskich można znaleźć określenia takie jak „hinduskie zwyczaje” czy „hinduska filozofia”, które w rzeczywistości odnosiły się do konkretnych tradycji regionów Indii, niekoniecznie związanych z hinduizmem.

Z czasem słowo „hinduski” zaczęło być używane szerzej – także w odniesieniu do kultury, sztuki, filmów czy jedzenia. Jednak poprawne użycie pozostaje takie: „indyjski” dla geografii i kultury, a „hinduski” dla religii.

Co ciekawe, niektóre słowniki dopuszczają również użycie „hinduski” jako określenia mieszkańców Hindustanu, historycznego regionu subkontynentu indyjskiego. Sama nazwa „hinduski” pochodzi z perskiego, gdzie odnosiła się do mieszkańców doliny Indusu, a następnie trafiła do Europy przez arabski. Z czasem jej znaczenie ewoluowało i zostało powiązane głównie z religią.

Co więc mówić poprawnie?

Jeśli mówisz o jedzeniu, filmach, muzyce, ubraniach, architekturze lub ogólnie o kulturze Indii, używaj słowa „indyjski/indyjska”:

• „Wczoraj jedliśmy w pysznym indyjskim restauracji.”
• „Uwielbiam tradycyjną muzykę indyjską.”
• „Mój indyjski sari jest z prawdziwego jedwabiu.”
• „Idziemy obejrzeć indyjski film Bollywood.”

Słowa „hinduski” używaj tylko wtedy, gdy mówisz o religii lub jej wyznawcach:

• „Mój sąsiad jest hinduistą i obchodzi Diwali.”
• „Świątynia hinduska w mieście jest piękna.”
• „Interesuje się filozofią hinduską i codziennie praktykuje jogę.”

I pamiętaj: język nazywa się hindi, a nie należy go mylić z urdu, które jest bardzo podobne, ale zapisuje się alfabetem arabskim i jest częściej związane z kulturą muzułmańską subkontynentu.

Jeden kraj, wiele języków, ogromna różnorodność

Indie to ogromny kraj liczący ponad 1,4 miliarda mieszkańców i niezwykle bogatą różnorodność kulturową. Konstytucja Indii uznaje 22 języki urzędowe, a łącznie w kraju używa się ponad 1600 języków i dialektów. Hindi jest najczęściej używanym językiem, ale w wielu stanach dominują inne, np. bengalski w Bengalu Zachodnim, tamilski w Tamil Nadu czy pendżabski w Pendżabie. Angielski pozostaje również językiem współurzędowym i administracyjnym.

Pod względem religii Indie mają największą liczbę hinduistów na świecie, ale są też drugim co do wielkości ośrodkiem islamu. To także kolebka buddyzmu, dźinizmu i sikhizmu. Ta różnorodność religijna przekłada się na bogactwo festiwali, świątyń i tradycji obecnych w całym kraju.

A czy wiesz, że Bollywood produkuje więcej filmów rocznie niż Hollywood? Ponad 1500 tytułów! Filmy te łączą muzykę, dramat, romans i akcję, a wiele z nich trwa nawet trzy godziny.

Kuchnia indyjska również jest niezwykle zróżnicowana – nie istnieje jedna kuchnia indyjska, lecz wiele kuchni regionalnych. Południe kraju słynie z ostrzejszych potraw i kokosa, a północ z kremowych curry, tandoori i chleba naan. Wiele dań jest wegetariańskich ze względu na religię.

Ciekawostka: joga, praktykowana dziś na całym świecie, pochodzi z Indii. Choć często kojarzy się ją tylko z ćwiczeniami fizycznymi, w rzeczywistości jest to głęboka praktyka duchowa związana z hinduizmem, buddyzmem i innymi tradycjami filozoficznymi.

Krótkie podsumowanie

• Indie: kraj. Używaj „indyjski/indyjska” dla kultury, ludzi, jedzenia, filmów itd.
• Hinduski: odnosi się do religii hinduizmu.
• Hindi: język urzędowy Indii.

Mamy nadzieję, że ta odpowiedź pomogła rozwiać częste wątpliwości i przy okazji dała kilka ciekawostek na przyszłe rozmowy… albo kulinarne plany. Jeśli nadal masz wątpliwości, najlepiej odwiedź indyjską restaurację, zamów curry albo samosy i ucz się dalej — bo język, tak jak jedzenie, najlepiej smakuje, gdy się go doświadcza.