Michal Kazimierczak
6 min 
De wereldwijde coronaviruscrisis, die de wereld sinds eind 2019 gedurende enkele jaren in zijn greep hield, heeft niet alleen onze routines, gewoonten en manier van omgang met elkaar veranderd, maar heeft ook een diepe indruk achtergelaten in onze taal. De Spaanse taal, levendig en voortdurend in ontwikkeling, weerspiegelt in haar woorden de sociale, politieke en economische impact van deze pandemie.
Woorden die verband houden met Covid-19 en de gezondheidscrisis zijn protagonisten van het dagelijks leven geworden en nemen een prominente plaats in bij zoekopdrachten in woordenboeken, in nieuwskoppen en in onze dagelijkse gesprekken. Woorden als pandemia (pandemie), epidemia (epidemie), cuarentena (quarantaine), confinamiento (lockdown), hipocondría (hypochondrie), asintomático (asymptomatisch) en natuurlijk coronavirus zijn met ongekende kracht in de algemene woordenschat terechtgekomen. De Koninklijke Spaanse Academie (RAE) heeft deze realiteit erkend door “confinamiento” tot woord van het jaar te kiezen, een duidelijk symbool van de taalkundige en sociale impact van deze crisis.
Hoewel de term coronavirus aanvankelijk niet was opgenomen in de laatste editie van het Woordenboek van de Spaanse Taal (DLE), is het al voorgedragen voor opname vanwege het massale en wijdverbreide gebruik ervan. Het is een wetenschappelijke term die uit het Latijn komt en een familie van virussen beschrijft met een karakteristieke uiterlijke vorm die lijkt op een zonnekroon, vandaar de naam.
Het is belangrijk om te verduidelijken hoe dit woord wordt geschreven en gebruikt: coronavirus wordt altijd als één woord geschreven en met een kleine beginletter wanneer het verwijst naar de algemene naam van het virus of, in ruimere zin, naar de ziekte die door dit virus wordt veroorzaakt. Bijvoorbeeld: “Los coronavirus son responsables de enfermedades que afectan tanto a animales como a humanos” (Coronavirussen zijn verantwoordelijk voor ziekten die zowel dieren als mensen treffen).
¿El COVID-19 of la COVID-19? Een interessant taalkundig debat
Misschien wel een van de meest besproken debatten rondom taal en de pandemie is het geslacht dat moet worden toegewezen aan het acroniem COVID-19, de officiële naam van de ziekte veroorzaakt door het SARS-CoV-2-virus.
Beide opties, el COVID-19 en la COVID-19, zijn correct en geaccepteerd. De reden waarom veel mensen het mannelijke “el COVID-19” gebruiken, heeft te maken met het geslacht van verwante woorden, zoals coronavirus of de namen van andere virale ziekten die het geslacht van het virus aannemen, zoals el zika of el ébola.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en veel officiële media gebruiken echter “la COVID-19“, met het argument dat het kernwoord van het acroniem enfermedad (ziekte) is, wat in het Spaans vrouwelijk is. Dit gebruik in het vrouwelijk is evenzeer geldig en taalkundig gerechtvaardigd.
Hoofdletters en kleine letters: hoe COVID-19 te schrijven
Aangezien COVID-19 een relatief nieuw acroniem is, is het nog niet volledig gelexicaliseerd. Daarom is de correcte en aanbevolen vorm om het met hoofdletters te schrijven en met een koppelteken om het numerieke deel te scheiden, oftewel COVID-19.
Echter, als dit woord in de loop van de tijd een algemene term wordt die zijn oorsprong als acroniem overstijgt, zou het uiteindelijk met kleine letters geschreven kunnen worden, zoals gebeurt met veel woorden die uit afkortingen voortkomen (bijvoorbeeld láser of radar).
De uitspraak van het acroniem COVID
Er is geen strikte regel voor de prosodische beklemtoning van acroniemen in hoofdletters, maar de meest wijdverspreide uitspraak in het Spaans is [ko-BÍD], met de beklemtoonde lettergreep op de tweede lettergreep, volgens een gebruikelijk patroon voor woorden met een vergelijkbare structuur.
Verwante woorden die zijn ontstaan of populair zijn geworden
Naast coronavirus en COVID-19 heeft de pandemie een reeks termen op de voorgrond geplaatst die zijn opgenomen of aan belang hebben gewonnen in de Spaanse taal:
- Confinamiento (Lockdown): periode waarin de bevolking verplicht was thuis te blijven om de verspreiding van het virus te voorkomen.
- Cuarentena (Quarantaine): preventieve isolatie van mensen die besmet zouden kunnen zijn.
- Asintomático (Asymptomatisch): besmet persoon die geen symptomen vertoont maar wel kan besmetten.
- Teletrabajo (Thuiswerken): werkvorm vanuit huis, die algemeen is geworden.
- Desescalada (Afbouw van maatregelen): geleidelijk proces van versoepeling van de beperkingen.
- Pandemia en epidemia: termen die het schaalniveau van de ziekte-uitbraak onderscheiden.
- Hipocondría (Hypochondrie): overmatige angst om aan ziekten te lijden, een fenomeen dat bij sommige mensen tijdens de pandemie is toegenomen.
De pandemie heeft niet alleen nieuwe woorden toegevoegd, maar heeft ook de manier waarop we veel uitdrukkingen gebruiken en begrijpen veranderd. Alledaagse termen zoals mascarilla (mondkapje), distancia social (sociale afstand) of lavado de manos (handen wassen) zijn onderdeel geworden van de gebruikelijke woordenschat en hebben hun gewicht en betekenis in onze gesprekken veranderd.
Bovendien is de digitale taal geëxplodeerd met nieuwe toepassingen: er zijn neologismen gecreëerd, hashtags en acroniemen met betrekking tot gezondheid, bescherming en solidariteit zijn populair geworden, en er is meer waarde gehecht aan uitdrukkingen die voorheen ongebruikelijk waren.
Spaans in tijden van pandemie: tussen bruisen en bestendigheid
Het is belangrijk om te begrijpen dat veel woorden die in uitzonderlijke momenten ontstaan, zoals een pandemie, een vluchtig karakter kunnen hebben. Sommige taalkundige trends verdwijnen wanneer de crisis voorbij is, terwijl andere voor altijd blijven als onderdeel van ons collectieve geheugen.
Coronavirus en COVID-19 zijn zonder twijfel termen die in het woordenboek en in de geschiedenis zullen blijven staan. Maar vele andere woorden die met dit tijdperk verbonden zijn, kunnen taalkundige sporen worden die zullen dienen om deze moeilijke tijd te herinneren.
De rol van taalkundige instellingen
De Koninklijke Spaanse Academie en andere instellingen die met de taal verbonden zijn, spelen een cruciale rol bij het documenteren en normeren van deze transformaties. Het volgen, opnemen en verklaren van nieuwe termen en toepassingen draagt ertoe bij dat de taal evolueert met coherentie en toegankelijkheid voor iedereen.
De pandemie heeft aangetoond dat taal niet iets statisch is of verwijderd van de sociale werkelijkheid, maar een dynamische spiegel die de zorgen, innovaties en veranderingen van de samenleving weerspiegelt.
Slotreflectie: een levende taal die moeilijke tijden vergezelt
De pandemie heeft niet alleen gezondheidssystemen en sociale structuren op de proef gesteld, maar ook het vermogen van de taal om zich aan te passen en uit te drukken wat we meemaken. De Spaanse taal heeft snel gereageerd door nieuwe woorden op te nemen, betekenissen aan te passen en de communicatie te vergemakkelijken in tijden waarin duidelijke en nauwkeurige informatie van levensbelang was.
Dit taalkundige fenomeen is ook een herinnering dat taal een gemeenschappelijk erfgoed is dat met ons groeit en verandert. Covid-19 heeft ons niet alleen een diepe gezondheidstechnische en sociale indruk achtergelaten, maar ook een taalkundig erfgoed dat onderwerp zal blijven van studie, analyse en reflectie.
